.::Trung tâm Văn hóa Phật giáo Liễu Quán - Huế::. - Đạo Phật - "Bí quyết đặc biệt"của doanh nhân hiện đại? (Phần I)

Đạo Phật là đạo từ bi, đề cao lòng nhân ái, trong khi thương trường thường được quan niệm là “chiến trường”, nơi diễn ra cuộc đấu tranh khốc liệt và không khoan nhượng. Có thể dung hoà được không? Những giáo lý nào của đạo Phật hướng dẫn cho cách ứng xử của những doanh nhân? Phóng viên Vietimes đã gặp gỡ một số nhà kinh doanh tên tuổi, tin theo đạo Phật để hỏi về vấn đề này.

Phóng viên (PV): Có ý kiến cho rằng, giống như ở những nước thời kỳ đầu phát triển thị trường tự do, nhiều doanh nghiệp Việt Nam thiếu vốn lại muốn “phất lên” nhanh và có ngay lợi nhuận nên thường bỏ qua đạo đức kinh doanh và trách nhiệm xã hội. Ông/ bà nhận xét gì về ý kiến này?

Ông Nguyễn Tuấn Khải, Tổng giám đốc Công ty cổ phần Sữa Quốc tế:

Ông Nguyễn Tuấn Khải

Sự thật, ở nước ta, dù không phải tất cả đều Phật tử, nhưng ảnh hưởng của đạo Phật rất sâu rộng như một nét văn hoá chung. Cách hành xử thì phải nói rằng chúng ta đều ít nhiều đi theo hướng của đạo Phật.

Nói về kinh doanh thì cái rất quan trọng là tính cạnh tranh. Nhưng cạnh tranh phải lành mạnh. Và đó chính là một phạm trù của đạo đức kinh doanh. Ở Việt Nam tính đến thời điểm này thì theo tôi sự cạnh tranh cũng khá lành mạnh, chưa thấy một trường hợp nào mà cạnh tranh mang tính “một mất một còn” như trong môi trường tư bản chủ nghĩa. Trên thế giới người ta phải đưa ra những điều luật chặt chẽ để khống chế sự cạnh tranh không lành mạnh. Về vấn đề này, đạo phật đề cao cái Tâm và dường như quan niệm đó đã đi vào thuần phong mỹ tục của dân tộc.

Tuy nhiên, đôi khi vẫn có doanh nghiệp còn suy nghĩ cạnh tranh có nghĩa là doanh nghiệp mình phải thắng các doanh nghiệp khác mà không nghĩ rằng đã kinh doanh là mình phải giúp cho cộng đồng tốt hơn. Cạnh tranh càng lành mạnh bao nhiêu thì cộng đồng càng phát triển bấy nhiêu.

Nói chung ở nước ta, đạo Phật đã ăn sâu vào trong tâm trí con người. Người ta làm việc gì cũng nghĩ đến phải “để phúc cho con cái”, đó là chính là một quan niệm của đạo Phật, gieo nhân nào thì được quả ấy. Nhiều doanh nghiệp chưa thực sự giàu lắm nhưng họ đã bắt đầu nghĩ đến trách nhiệm của mình trước xã hội, khi xã hội phát triển thì đạo đức kinh doanh của các doanh nghiệp càng phải đề cao. Việc làm từ thiện, quan tâm tới cộng đồng thực sự trở thành xu thế chung của các doanh nghiệp, của các nhà kinh doanh.

Bà Đoàn Thị Hữu Nghị, Tổng Giám đốc Tập đoàn Hiệp Hưng:

Ý kiến này đối với các nước đang phát triển có phần đúng nhưng cũng có phần chưa đúng. Phần đúng là khi doanh nghiệp mới bắt đầu kinh doanh thì họ phải đặt vấn đề lợi nhuận và hiệu quả kinh doanh lên hàng đầu bất luận như thế nào thì doanh nghiệp đó mới tồn tại được, nếu không họ sẽ bị loại ra khỏi sân chơi. Bởi vậy, đôi khi họ có thể bỏ qua những đặc thù nhất định về đạo đức kinh doanh như kéo dài giờ làm hoặc không giải quyết ưu tiên cho giới nữ vì việc kinh doanh rất khắt khe, sân chơi rất khắc nghiệt nên họ đành phải làm như vậy.

Tuy nhiên tôi nghĩ như vậy cũng là không đúng, bởi đã là một chủ doanh nghiệp giỏi thì phải biết thế nào là sự phát triển bền vững. Chỉ có đạo đức doanh nghiệp thì chính đạo đức kinh doanh mới tạo nên sự phát triển bền vững. Những chủ doanh nghiệp có tầm nhìn xa hơn thì sẽ biết tính toán kết hợp, có thể không thực hiện được 100% đạo đức doanh nghiệp nhưng họ sẽ đảm bảo được một mức độ nhất định mà xã hội chấp nhận. Do đó, tôi nghĩ rằng phải có sự dung hoà, sự tính toán rất kỹ, phải thấm nhuần được thế nào là đạo đức kinh doanh, đồng thời áp dụng văn hoá doanh nghiệp đó trong thời kỳ nào cho phù hợp.

Tôi nghĩ vấn đề này phải nhìn nhận một cách rộng lượng, không nên lấy một trường hợp cụ thể này so sánh với trường hợp cụ thể khác.

Tôi không thấy có mâu thuẫn gì. Trong kinh doanh nhiều người thường nói thương trường như chiến trường nhưng những quan điểm kinh doanh chân chính đã mãi mãi tồn tại và mãi mãi phát triển. Tôi không bao giờ đánh giá cao hiệu quả của những mánh lới, của những quan hệ. Tôi cho đó là sự may mắn, tuy nhiên sự may mắn thì không thể nói là “chúng tôi là những nhà doanh nhân may mắn” được. Trong thế kỷ 21, nền tri thức phát triển, nền kinh tế phát triển bằng tri thức và nếu doanh nghiệp phát triển bằng tri thức thì tính may mắn đó sẽ là chân chính và câu nói mọi con đường đều dẫn đến thành Roma vẫn là chân lý.

Ông Trần Xuân Kiên, Tổng giám đốc Công ty cổ phần Thế giới số Trần Anh:

Rất buồn là nhận xét này khá chuẩn xác, nó cũng không chỉ xảy ra ở Việt Nam mà xảy ra ở khắp nơi. Tuy nhiên theo sự phát triển của xã hội, nhận thức của con người trong xã hội đó cũng sẽ thay đổi theo xu thế chung, hiện tượng này sẽ dần ít đi. Cá nhân tôi rất tin vào luật Nhân - Quả nên tôi không bao giờ cảm thấy bị lung lay khi thấy có những người đi lên nhanh hơn mình rất nhiều bằng cách này.

Bà Vũ Thị Thuận, Tổng giám đốc Công ty cổ phần Traphaco:

Bà Vũ Thị Thuận

Thực tế trong thương trường có rất nhiều loại doanh nghiệp cũng như là trong tự nhiên thì có rất nhiều loại nấm, có nấm ngon, nấm bổ nhưng cũng có nấm độc. Cộng đồng doanh nghiệp cũng như vậy. Tuy nhiên, tôi nghĩ những doanh nghiệp làm ăn kiểu này rất ít vì đã là con người, là doanh nhân đứng đầu một tổ chức làm ăn và có nhiều đối tượng làm việc với mình thì không có ai bỏ vốn ra để làm ăn ngắn cả.

Doanh nghiệp muốn tồn tại lâu dài thì một trong những điều kiện đầu tiên là đạo đức kinh doanh. Việc kinh doanh thiếu đạo đức không phải là không có nhưng tôi nghĩ rằng những trường hợp này là rất ít, không phải đa số. Đối với ngành dược phẩm chúng tôi thì đạo đức kinh doanh lại càng phải coi trọng vì sản phẩm của mình có ảnh hưởng trực tiếp đến sức khoẻ của con người và nó mang tính xã hội cao.

Thực tế số doanh nghiệp vi phạm đạo đức kinh doanh không nhiều, có thể họ sẽ giàu rất nhanh nhưng hậu quả đem lại cho họ sẽ không tốt và sự tồn tại của họ không được bền lâu. Tôi nghĩ có lẽ chỉ có những người còn trẻ tuổi, nông nổi, chưa biết được giá trị của con người ngoài đồng tiền ra thì còn có những giá trị khác họ mới hành động như vậy

PV: Trên thế giới, chuyện làm từ thiện của doanh nhân rất phổ biến. Rockefeller, Warren Buffett và đặc biệt là Bill Gates được nhắc đến không chỉ ở sự thành công trên thương trường mà còn vì những tấm lòng vàng. Tuy nhiên việc làm từ thiện vừa là nghĩa vụ đối với xã hội, nhưng cũng là cách marketing hiệu quả nhất, Ông/ bà cho rằng các doanh nhân Việt Nam làm từ thiện bắt nguồn từ sự đồng cảm và cái tâm chân thật hay vì mục đích marketing cho công ty của họ?

Ông Nguyễn Tuấn Khải: Thực tế, đã làm kinh doanh là phải tận dụng tất cả những cơ hội có thể để PR cho mình và mục đích của doanh nghiệp nào là xây dựng một thương hiệu thật mạnh cho mình và cho quốc gia. Do đó, nếu xen kẽ việc làm từ thiện để xây dựng thương hiệu cho doanh nghiệp, cho quốc gia thì theo tôi là việc không có gì là sai. Tôi nghĩ rằng, khi cái tâm của con người trong sáng thì việc làm từ thiện không chỉ là công cụ đánh bóng tên tuổi của họ mà còn là chung sức giúp đỡ cộng đồng và xây dựng đất nước. Do đó không nên phê phán họ làm từ thiện là để đánh bóng thương hiệu và không tin ở cái tâm của họ.

Bản thân người được nhận từ thiện cũng nên khuếch trương cho doanh nghiệp đó bởi việc tạo dựng thương hiệu là đòn bẩy cho sự phát triển của doanh nghiệp. Khi một doanh nghiệp có thương hiệu thì quốc gia cũng có thương hiệu và khi đó mọi chính sách và việc làm cho cộng đồng cũng tốt hơn. Việc làm từ thiện với việc PR cho doanh nghiệp không có mâu thuẫn. Nó chỉ có không tốt khi một doanh nghiệp nào đó quá lợi dụng việc làm này và chỉ làm từ thiện ở những nơi nào nổi tiếng nhất và đổi với những nơi ít hiệu quả thì họ không làm.

Bà Đoàn Thị Hữu Nghị

Bà Đoàn Thị Hữu Nghị: Tôi nghĩ rằng lấy việc làm từ thiện là một hình thức marketing hay PR là hoàn toàn chính xác và tôi ủng hộ suy nghĩ đó. Bởi vì khi một tôn giáo nào nhập thế, cũng tức là dùng một phương tiện để đi đến một mục đích cũng như việc đi qua một con sông thì người ta dùng một con đò, đó là việc hết sức bình thường.

Tuy nhiên cũng không nên quá lợi dụng con đò đó, lần sau nếu có phương tiện khác thì nên đi phương tiện khác chứ không nên vác con đò đó để đi. Song trước hết việc làm từ thiện của doanh nghiệp phải xuất phát từ cái tâm. Việc quảng bá thương hiệu của doanh nghiệp nhằm để tăng lợi nhuận sau đó lại quay trở lại làm từ thiện tiếp, bởi nếu doanh nghiệp làm ăn thua lỗ thì không thể tiếp tục hoạt động này.

Việc doanh nghiệp làm từ thiện tôi hết sức ủng hộ. Đối với bản thân doanh nghiệp chúng tôi cũng vậy. Tuy nhiên có những việc làm từ thiện thì chúng tôi công khai hoá nhưng cũng có những việc làm từ thiện thì không cần phải thông báo với ai biết.

Ông Trần Xuân Kiên: Đó chính là chiến lược phát triển của các tập đoàn nước ngoài, việc các tập đoàn đó lập ra các quỹ từ thiện khổng lồ cũng đã thể hiện sự quan tâm của họ đối với cộng đồng và xã hội. Chúng ta cũng phải hiểu để có thể lo cho được nhiều người có hoàn cảnh khó khăn hơn nữa thì vấn đề cốt lõi nằm ở nguồn tài chính. Doanh nghiệp có làm ăn hiệu quả thì việc làm từ thiện sẽ nhiều hơn. Còn ở Việt Nam việc làm từ thiện của các doanh nhân, cá nhân tôi thấy rằng mọi người làm điều đó bắt nguồn từ sự đồng cảm và vì cái Tâm, chứ làm từ thiện vì mục đích marketing không nhiều. Tôi thấy rất nhiều gương doanh nhân làm từ thiện ở Việt Nam thực sự đáng khâm phục, không phải vì số tiền họ bỏ ra, mà về cách mà họ làm từ thiện rất có Tâm, xuất phát từ sự đồng cảm đối với cộng động và xã hội.

Bà Vũ Thị Thuận: Tôi nghĩ rằng nó đã thành một kỹ thuật trong PR. Hoạt động tài trợ là một trong những nội dung của marketing hiện đại thì không tránh khỏi việc một doanh nghiệp nào đó họ làm khi làm từ thiện hay công tác xã hội thì đương nhiên họ được xã hội ghi nhận và qua đó thương hiệu của họ, uy tín và vị thế của họ cũng được nâng lên rõ rệt trong con mắt xã hội bởi họ đã biết chia sẻ quyền lợi của họ cho cộng đồng.

Ở Việt Nam, tôi nghĩ rằng hoạt động này đa phần xuất phát từ cái Tâm, bởi thực tế ở nước ta không phải đã có nhiều doanh nghiệp giàu có. Thu nhập và lợi nhuận của người đứng đầu doanh nghiệp và doanh nghiệp Việt Nam có thể không bằng các ngôi sao nổi tiếng hay các doanh nghiệp nước ngoài nhưng họ vẫn tham gia các hoạt động phúc lợi xã hội, từ thiện. Theo tôi, nó xuất phát từ chính cái tâm và truyền thống, đạo lý vốn có xưa nay của người Việt Nam, cũng như từ đạo lý của đạo Phật “ta mang đi cho ta sẽ lại được”. Hơn nữa, người Việt mình vốn sống bằng tình cảm, như bản thân công nhân của doanh nghiệp tôi cũng còn nghèo, mức lương cũng chỉ 2 triệu/tháng nếu không thật sự từ tâm thì họ sẽ không bao giờ trích ra một đồng nào để ủng hộ những người khác có hoàn cảnh khó khăn hơn mình. (còn nữa)

Việt Cường